Badania naukowe

Współczesne tendencje w zakresie kryminalizacji a polskie prawo karne


Projekt finansowany przez MNiSW, realizowany w okresie od 14 kwietnia 2010 r. do 14 kwietnia 2013 r.



Informacje Ogólne


Celem naukowym projektu było przeprowadzanie analizy przemian zachodzących w prawie karnym na świecie pod wpływem procesów globalizacyjnych i ukazanie na tym tle współczesnej polityki ustawodawczej w zakresie kryminalizacji w prawie karnym. Zasadniczym przedmiotem badań był wpływ procesów globalizacyjnych na prawo karne na poziomie ponadnarodowym oraz analiza przebiegającego na wielu płaszczyznach procesu umiędzynarodowienia polskiego prawa karnego, zwłaszcza zmian, jakie zaszły w zakresie kryminalizowanych czynów.

Badania prowadzone w ramach projekty wykazały, ze procesy globalizacyjne, tradycyjnie odnoszone do procesów gospodarczych i społecznych, wpływają także na system prawa. Społeczność międzynarodowa w coraz szerszym zakresie uświadamia sobie, że istnieje pewna grupa dóbr, których ochrona powinna stanowić interes globalny oraz że z pewnymi negatywnymi zjawiskami można walczyć jedynie na skalę ponadnarodową.

Zarówno analiza zakresu kryminalizacji w polskim prawie karnym w ujęciu historycznym, jak i badania odnoszące się do współczesnych tendencji rozwoju systemu prawa karnego wykazały, że w wyniku działalności organizacji międzynarodowych, ale i innych podmiotów, tj. państwa i organizacje prywatne, rozwija się światowy system normatywny – współcześnie jeszcze fragmentaryczny, ale obejmujący nowe obszary regulacji. Powstają także nowe instytucje prawa. Dynamicznie zmieniają się regulacje ponadnarodowe o charakterze penalnym.

Regulacje przyjmowane na poziomie ponadnarodowym w zakresie prawa karnego dotyczą przede wszystkim kryminalizacji określonych rodzajów zachowań. Zakres kryminalizacji przewidziany w przepisach prawa o charakterze ponadnarodowym obejmuje bardzo szerokie spektrum czynów, które zbiorczo można nazwać przestępstwami międzynarodowymi. Z jednej strony są to zbrodnie międzynarodowe – tj. czyny o największym ciężarze gatunkowym, z drugiej liczne przestępstwa transnarodowe i europejskie, obejmujące czyny godzące w prawa człowieka i bezpieczeństwo obywateli, wartości ekonomiczne oraz inne.

W ramach projektu poddano analizie problematykę współczesnych tendencji w zakresie kryminalizacji w prawie międzynarodowym, obcym i polskim, a także instrumentów prawa międzynarodowego, przyjętych przez organizacje międzynarodowe o charakterze regionalnym (Rada Europy, Unia Europejska), ponadregionalnym (OECD) i globalnym (ONZ) pod kątem wskazania czynów, których kryminalizację państwom-stronom zalecano w normatywach o zasięgu supranarodowym. Badania prowadzone w trakcie projektu wykazały, że właściwie wszystkie współczesne tendencje w zakresie kryminalizacji, które pojawiły się w prawie ponadnarodowym, znalazły odzwierciedlenie w polskim prawie karnym. Problem stanowi stopień harmonizacji polskich przepisów z regulacjami obcymi, to jest jakość przepisów implementacyjnych, także w kontekście ich spójności z innymi przepisami krajowego prawa karnego. Przeprowadzone w ramach projektu badania doprowadziły do konkluzji, że jednym z największych aktualnych wyzwań dla nauki prawa karnego w Polsce jest analiza istniejącego zakresu kryminalizacji w perspektywie jego zmiany ukierunkowanej jednocześnie na osiągnięcie większego stopnia wewnętrznej spójności polskiego systemu prawa karnego oraz większego stopnia dostosowania do regulacji ponadnarodowych.

Poprzez identyfikację nowych, kluczowych dla rozwoju społeczno-gospodarczego problemów badawczych oraz podjęcie pionierskich prac badawczych w zakresie globalizacji prawa karnego, realizacja projektu miała istotne znaczenie dla podniesienia jakości i przełomowości badań naukowych (frontier research) w obszarze polskiego systemu prawa karnego.


Kierownik:

dr hab. Celina Nowak, prof. INP PAN

Publikacje:

C. Nowak, Wpływ procesów globalizacyjnych na polskie prawo karne, Wolters Kluwer 2014.


C. Nowak, Internacjonalizacja prawa karnego – zarys problematyki, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2011, nr spec. s. 245-253.


C. Nowak, Problem tożsamości polskiego prawa karnego a proces internacjonalizacji prawa karnego [w:] Tożsamość polskiego prawa karnego, red. S. Pikulski, M. Romańczuk-Grącka, B. Orłowska-Zielińska, Olsztyn 2011, s. 24-38. Zobacz recenzję.


C. Nowak, European Union criminal law – a laboratory of internalization of law [w:] Fight against EU Fraud – Administrative and Criminal Law Issues, red. C. Nowak, Warsaw 2011, s. 181-201.


C. Nowak, O pojęciu transnarodowego prawa karnego, Państwo i Prawo 2012, nr 12, s. 3-14.

C. Nowak, The Europeanisation of Polish Substantive Criminal Law: How the European Instruments Influenced Criminalisation in Polish Law, “New Journal of European Criminal Law” 2012, vol. 3, nr 3-4, s. 363-380.


E.W. Pływaczewski, C. Nowak, Sprawozdanie z konferencji “Globalisation, criminal law and criminal justice (Międzynarodowa konferencja naukowa, Londyn 26-28 czerwca 2012), „Prokuratura i Prawo” 2012, nr 11, s. 181-185.


C. Nowak, The internationalization of the Polish criminal law: how the Polish criminal law changed under the influence of globalization, “Crime, Law & Social Change” 2013, vol. 59, nr 2, s. 139-156.

Inne formy upowszechnienia wyników

Referat pt. „Problem tożsamości polskiego prawa karnego a proces internacjonalizacji prawa karnego” wygłoszony na konferencji: I Warmińska Konferencja Nauk Penalnych, „Tożsamość polskiego prawa karnego” , 17-19 października 2011 r., Ramsowo k. Olsztyna (organizator: Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego)


Wykład pt. „15 years of the fight against corruption In Poland – the EU perspective” wygłoszony 29 marca 2012 r. Institut des Sciences Politiques, Aix-en-Provence, Francja


Referat pt. “Polish Criminal Law and Globalization”, wygłoszony na konferencji: “Globalisation, Criminal Law and Criminal Justice”, 26-28 czerwca 2012 r., Londyn (organizator: Institute of Advanced Legal Studies)